प्रेम अधिकारी ,पशुपतिनगर(इलाम)
इलामको सीमावर्ती पशुपतिनगर बजार डेढ बर्ष देखि शुनसान छ । नेपालमा कोरोना संक्रमण शुरु भएर लकडाउन भए यता भारतीय र बंगाली पर्यटले भरीभराउ हुँने शपुपतिनगर बजार शुनसान बनेको हो । आयात निर्यातको केन्द्रको रुपमा रहेको पशुपतिनगर बजार कोरोना संक्रमण पछि बन्द जस्तै भएको छ । प्राय सटरहरु बन्द नै रहने गरेका छन । लामो समयको बन्दाबन्दी र मानिसको आवातजावात हुँन छोडेपछि सटर भाडामा लिएर ब्यवसाय संचालन गर्दे आएका ब्यपारीहरु पलायन हुँन थालेका छन । लामो समय भाडा मात्र तिरेर बसीरहनु पर्ने भए पछि ब्यवसायी पेशाबाटै पलायन हुँन थालेका हुँन । बाह्ै महिना चिसो मौषम हुँने र हुस्सु लागि रहने गरेका कारण सरसामान गोदाममै बिग्रीएको ब्यवसायी कबिता राईले जानकारी दिनु भयो । गोदाममै सामान बिग्रीए पछि लाखौ घाटा हुँने गरेको ब्यवसायी राईले बताउनु भयो ।
सूर्योदय उद्योग बाणिज्य संघका अध्यक्ष प्रमोद राईका अनुासर लकडाउन यतामात्र ठूलो ब्यवसाय संचालन गर्दै आएका ८÷१० जना ब्यवसायीले पशुपतिनगर छोडी सकेका छन् । राईले भन्नु भयो ‘कुनै उपाय नचलेपछि ब्यवसायी हिड्न थालेका हुँन, यो क्रम अझै जारी रहन्छ ।’ब्यवसायीक केन्द्रका रुपमा कहलिएको पशुपतिनगर बजारका स्थानीयको मुख्य पेश ब्यवसाय नै हो । तर, लामो बन्दाबन्दी पछि ब्यवसाय ठप्प छ । ब्यवसाय ठप्प हुँदा उनीहरु बैकल्पिक पेशा खोज्न थालेका छन् ।
भरतीय र बंगाली पर्यटककै भरमा चलेको पशुपनिनगर बजारमा मिरिक , दार्जिलिङ जाने नेपाली पर्यटकको समेत बाक्लो भिड्भाड हुँने गरेको थियो । बन्दाबन्दीका कारण लताकपडा ब्यवसायी , होटल ब्यवसायी र यातायत ब्यवसायी सबै भन्दा धेरै पीडित भएको स्थानीय ब्यवसायी तथा पूर्व सांसद लिलादेबी श्रेष्ठले बताउनु भयो । श्रेष्ठले बैकल्पिक ब्यवस्था नभए बजार बासी भोकै बन्नु पर्ने दिन आउन सक्ने बताउनु भयो । श्रेष्ठले सानोतिनो ब्यवसाय गर्नेलाई हातमुख जोर्न समस्या पर्न थालेको र ठूला ब्यवसायीलाई बैङको ब्याजले समास्यामा पारेको बताउनु भयो । ‘कारोबार छैन,कतिदिन रुघेर बस्ने? बैकल्पिक ब्यवस्था नभए निक्कै अप्ठ्यारो भैसक्यो’ श्रेष्ठले भन्नु भयो ।
पशुपतनगर भएर नेपालको चाउचाउ, चुरोट , घिउ, छुर्पी अकबरे भारत जाने गरेको छ । त्यस्तै चाईना र सिंगापुुर हुँदै नेपाल भित्रिएको ओखर , चकलेट र कष्मेटीक आईटम भारत जाने गरेको छ । उक्त नाका भएर भारतबाट खाद्यान्न लगायतका सामग्री नेपाल भित्रिीने गरेको थियो । अलँची, कुचो र अदुवा जस्ता नगदेबाली भने काकडभिट्टा नाका भएर मात्र भारत लैजाने गरिएको छ ।
बन्दाबन्दी संगै दुई देश बिचको आउजाउ र सामान ओसारपसार ठप्प छ । पशुपतिनगर नाका भएर अहिले नेपालमा उत्पादन भएको सागसब्जी मात्र भारत जाने गरेको छ । भन्सार कार्यालय पशुपतिनगरका नायव सुब्बा उद्यव गौतमका अनुसार भन्सार काटेर सागसब्जी भारत निकासी भैरहेको छ । उहाका अनुसार स्कुस मात्र अहिले भन्सार काटेर निकासी भैरहेको छ । एक पटक सागसब्जी निकासी गर्दा १ सय १३ रुपियाँ मात्र भन्सारमा ब्यवसायीले तिर्नु पर्छ । गौतमले भन्नु भयो ‘सागसब्जी निकासीमा सहुलीयत भन्सार दर भएका कारण पनि ब्यवसायीलाई सहज छ ।’
पशुपतिनगर भन्सारले अघिल्लो साउन महिनामा सागसब्जी निर्यात र सवारीसाधन लिलामीबाट ३ लाख ९० हजार ९२ रुपियाँ मात्र राजश्व संकलन गरेको कार्यालयले जनाएको छ । दैनिक भन्सार नकाटिदा राजश्व असुली कम हुँदै गएको हो । कार्यालयले गत आर्थिक बर्षमा १ करोड २ हजार ७ सय रुपियाँ मात्र राजश्व संकलन गरेको थियो । यो लक्ष्य अनुासर ६० प्रतिशत मात्र रहेको छ ।
नेपाल तर्फ भन्सार कार्यालय भए पनि भारत तर्फ भन्सार कार्यालय नहुँदा नेपाली ब्यवसायीले थप समस्या झेल्दै आउनु परेको छ । नेपाली ब्यवसायीले भारतमा भन्सार कार्यालय स्थापना गर्न बर्षौ देखि माग गर्दे आएको पूर्व सांषद लिलादेबी श्रेष्ठले बताउनु भयो । गोरखापत्र दैनिकबाट
