फिक्कल: इलामको पशुपतिनगरबाट इस्कुस भारत निकासी हुँने भएको छ । भारतले नेपाली इस्कुसलाई क्वारेन्टाईन लिष्टमा राखे पछि पशुपतिनगर नाका भएर भारत निकासीका लागि बाटो खुलेको हो । भारतीय क्वारेन्टाईन लिष्टमा इस्कुस राख्न सूर्योदय नगरपालिकाका नगर प्रमुख रण बहादुर राईले मन्त्रालय र दुताबासमा पहल गर्नु भएको थियो । सूर्योदय नगरपालिकाबाट सबै भन्दा धेरै बार्षिक ५० लाख मेट्रिकटन बढी इस्कुस भारत जाने गरेको छ ।
क्वारेन्टाईन लिष्टमा इस्कुस नहुँदा अवैध रुपमै नेपाली इस्कुस पशुपतिनगरबाट भारत जाने गरेको थियो ।
इलाम र पूर्वका विभिन्न जिल्लामा ठूलो परिमाणमा स्कुस उत्पादन हुन्छ । तर, यसको निर्यात सहज नहुँदा किसानले हैरानी खेप्नु पर्ने बाध्यता रहदै आएको थियो ।
इलाम, पाँचथर, ताप्लेजुङलगायत पहाडी जिल्लाको इस्कुस इलामका सीमावर्ती क्षेत्रबाट रातारात अवैध रूपमा भारत निर्यात भइरहेको थियो । पशुपतिनगर नाकामा इस्कुस जम्मा गरेर राती मजदुरले बोकेर सीमाना कटाउने गरेका थिए ।
सूूर्याेदय नगरपालिकाका नगर प्रमुख रणबहादुर राईले नगरले ४ वर्षदेखि गरेको प्रयास सफल भएको बताउनु भयो । उहाले भन्नु भयो‘यहाँ चिया , दुध भन्दा बढी किसानको आम्दानी इस्कुसमा छ, अथक प्रयासले निर्यात खुलेको छ ।’
नगर प्रमुख राईले सूर्योदय नगरपालिकाका किसानको मुख्य आम्दानीको स्रोत स्कुसलाई क्वारेन्टाइन लिस्टमा राखेपछि किसानले लगानी अनुसारको मूल्य पाउने विश्वास व्यक्त गर्नु भयो । उहाले प्लान्ट क्वारेन्टाइन रेगुलेसन एन्ड मनिटरिङ सेक्सन र प्लान्ट क्वारेन्टाइन एन्ड पेस्टिसाइड मेनेजमेन्ट सेन्टरसँग इस्कुसलाई निर्यातजन्य वस्तुको प्लान्ट क्वारेन्टाइन लिष्टमा राख्न निकै कसरत गर्नु परेको बताउनु भयो ।
इस्कुस ४० रुपियाँ प्रतिकिलो विक्री भैरहेको इस्कुस खेती गर्दै आउनु भएका किसान दिनेश महतले बताउनु भयो । शुरुमा राम्रो मुल्य पाए पनि पछि मुल्य घटदै प्रति किलो १० रुपियाँ सम्मा झर्ने गरेको छ । इस्कुसको मुल्य भने स्थिर रहदैन ।
यस नगरमा इस्कुस खेतीबाट एक किसानले २ लाखदेखि ५० लाखसम्म बार्षिक आम्दानी गर्दै आएको नगरपालिकाले जनाएको छ । इलाममा स्कुस खेतीका लागि न्यानो र ओसिलो हावापानी भएकाले रोग कीरा खासै लाग्दैन । इलाममा २८ प्रकारको इस्कुस पाइने गरेको कृषि विज्ञ बताउँछन् ।
पछिल्लो समय किसानले अन्य बाली लगाउन छोडेर इस्कुसको खेती गर्दै आएका छन । शुरुमा इस्कुसको टुप्पा(मुन्टा), त्यस पछि दाना(फल) र अन्तिममा जरा बेचेर एएटै खेतीबाट तीनपटक आम्दानी गर्दै आएका छन ।
